Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 181226
تاریخ انتشار : 11 اردیبهشت 1395 16:6
تعداد مشاهدات : 435

عید نوروز در اسلام

عید نوروز در اسلام

مقدمه

بسم الله الرحمن الرحيم

هر ايراني يا پارسي زباني به راحتي واژه نوروز را درك نموده و آنرا يادآور خاطرات زيبا و ماندني مي داند، عيدي كه همه ساله در آستانه سال نو شمسي و طليعه بهار طبيعت برپا مي شود با مراسمي بسيار جذاب و جالب كه هر انسان صاحب ذوق را به تحسين وا مي دارد. اما در كنار اين همه رسم و سنت قشنگ، برخي پيرايه ها باعث شده كه افرادي با انتقاد از اين سنت آنرا درمقابل دينداري و پرهيزگاري قرار داده و نكوهش نمايند. اين نوشتار تحقيقي روان و مختصر است براي روشن شدن موضع دين اسلام با اين مراسم و با عنايت به اينكه عيد متعلّق به همگان است تلاش شده است كه با رعايت اصل ساده نگاري و پرهيز از اصطلاحات علمي زمينه استفاده تمامي مخاطبين در درجات گوناگون علمي و سنّي فراهم گردد.

سيد مصطفي حسيني نيشابوري


فهرست

1-   مقدمه

2-   عيد

3-   نوروز

4-   چهارشنبه سوري

5-   سيزده به در

6-   بررسي روايات

7-   ديد و بازديد نوروزي يا صله رحم

8-   خانه تكاني و نظافت

9-   لباس عيد

10-شاد بودن و شاد نمودن ادخال سرور

11- ميهماني هاي نوروزي

12- دعاي عيد


بسم الله الرحمن الرحيم

عيد

واژه عيد در اصل از فعل عادَ يَعُودُ و مصدر عود گرفته شده است. به معناي بازگشت به زماني كه در آن شادي ، بركت ، جشن و سروري اتفاق افتاده به كار مي رود.

اين كلمه در قرآن مجيد تنها يكبار آمده است. آنجا كه مي فرمايد:

قَالَ عِيسىَ ابْنُ مَرْيَمَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا أَنزِلْ عَلَيْنَا مَائدَةً مِّنَ السَّمَاءِ تَكُونُ لَنَا عِيدًا لَاوَّلِنَا وَ ءَاخِرِنَا وَ ءَايَةً مِّنكَ  وَ ارْزُقْنَا وَ أَنتَ خَيرُ الرَّازِقِينَ(114 ( سوره مائده آيه 114 )

عيسي بن مريم عرض كرد: خداوندا، پروردگارا ، از آسمان مائده اي براي ما بفرست تا براي اوّل و آخر ما عيدي باشد و نشانه اي از تو باشد. تعبير قرآن بيانگر اين مطلب است كه اگر از طرف خداي مهربان، غذا يا بركت و عنايتي براي انسانها نازل گردد كه  هم داراي فوائد مادي براي انسانها باشد و هم نشانه اي باشد براي خدا و ياد خدا آن زمان عيد است. بنابراين اگر ما نوروز را عيد مي دانيم با تأسي به اين آيه ، نوروز هم بركات مادي دارد، زيرا زمين مرده با زنده شدن بركات فراواني را به انسانها هديه مي دهد، مزارع سرسبز مي شوند، دشتها و كوهپايه ها از علوفة چهارپايان و خوراك پرندگان انباشته مي گردد و اين امر  فربه شدن گاوها و گوسفندان و فراواني شير و گوشت را در پي دارد و از سوي ديگر دگرگوني طبيعت سرد، به سمت و سوي حيات و زندگي هر فرد متفكّري را به ياد آخرت و معاد مي اندازد كه اين هم نوعي بركت معنوي است و البته برپايي مراسم جشن و عيد قدمتي دارد به پهناي تاريخ، همانطور كه شما خواننده گرامي، شنيده يا خوانده ايد كه يهوديان اعياد زيادي دارند همانند:

الف: عيد السبت يا شنبه عيد

ب: عيد فصح يا عيد فطير كه در آوريل به ياد خروج يهود از مصر برپا مي گردد.

ج: عيد الواح يا شابوعوت

و مسيحيان نيز ايامي را بنام عيد گرامي مي دارند، مثل:

الف: عيد كريسمس

ب: عيد پاك (روز به معراج رفتن عيسي بن مريم)

هندوها نيز اعيادي دارند كه برخي آنها عبارت است از :

الف: عيد وارشا پيراپو كه بزرگداشت گانشا خداي حكمت و دانايي آنها محسوب مي گردد.

ب: عيد كريشنا يكي از خدايانشان

زرتشتيان نيز اعيادي دارند مثل:

الف: جشن خرداد

ب: جشن تيرگان

ج: عيد مهرگان

د: عيد پيرايش

هـ : عيد پنجه كه 5 روز قبل از نوروز براي آمرزش مردگان برقرار مي كرده اند.

و: عيد كهنباد: زمان برداشت ميوه

ز : عيد نوروز

و همچنين است در اسلام كه اعياد باشكوهي مثل ، قربان فطر غدير مبعث و ...

كه هرساله در بين مسلمانان باشكوه و جلوه خاصي برقرار مي گردد.

بنابراين با دقّت در واژه عيد و مداقّه در اعياد مورد احترام انسانها مي شود آنها را به سه گروه تقسيم نمود:

1-   اعياد ديني و مذهبي ، مثل فطر قربان ، غدير و ...

2-   اعياد ملّي مثل 22 بهمن در ايران، سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي

3-   اعياد طبيعي همانند نوروز

و البته همة اين جشنها به يك اعتبار مي تواند مناسبتهايي داشته باشد و ايامي خاص باشد. گرچه ممكن است در عمل برخي از آنها با افراط و تفريط دچار آسيب هايي شده باشند.

و اما بحث ما در مورد عيد نوروز است، بنابراين از پرداختن به اعياد ديگر صرفنظر كرده و بر روي اين موضوع متمركز خواهيم شد. و در قدم اوّل به نظرياتي كه پيرامون اين عيد وجود دارد مي پردازيم. در مورد نوروز ، سخن ها گفته شده و هركس با ظنّ خود از زاويه اي در ردّ و يا قبول آن بحث ها نموده است، امّا اساس همه اين اقوال مي تواند اين 4 نظريه اي باشد كه تقديم شما خواننده گرامي مي گردد:

نظريه اول: عيد نوروز عيد كيانيان است. همان روزي كه جمشيد سومين پادشاه كياني بعد از آموختن صنعت نخ ريسي و طرز تهيه نخ و كتان و الياف به مردم ، دستور داد تختي براي او بسازند تا همانند يك رصدخانه او در خورشيد و ستارگان بنگرد[1] آنچنانكه فردوسي اشاره مي كند:

            جون آن كارهاي د آمد به جاي

                                                                    زجاي مهي برتر آورد به پاي

             به فرّ كياني يكي تخت ساخت

                                                                 چه مايه بدو گوهر اندر نساخت

نظريه دوّم: عيد اعتدال ربيعي است و اين عيد اوّلين جشن مردمان محسوب مي گردد كه به نام جشن همس پت مئيدي يعني عيد برابري روز و شب ، مورد توجه مردم بوده است.

نظريه سوّم: عيد آتش پرستان و مشركين است ، و آنانكه اين عيد را در زمرة اعياد خود بدانند ترويج شرك نموده بنابراين متدينين بايد از آن پرهيز كرده و آنرا عيد خود محسوب ندارند.

نظريه چهارم: يك عيد ديني و اسلامي است، احاديث زيادي در مورد بزرگداشت آن وجود دارد و حتي ابوابي در كتب حديث در مورد اعمال آن روز مثل غسل روزه و نماز درز آن روز واقع شده است.

اجازه مي خواهم از شما خواننده عزيز ، بدون هيچ گونه حاشيه و مقدّمه زائده ، نظريه مورد اختيار خود را بيان نموده و دليل و برهان خود را بر آن استوار دارم.

نظر نويسنده: نوروز يك عيد است، عيدي مورد توجه ، هم براي انسانها و هم براي موجودات ديگر !! هم قبل از اسلام بوده و هم اسلام اصل آنرا تأييد نموده است. البته برخي خرافات هم در آن نفوذ پيدا كرده كه اسلام فقط با آنها مخالف است.

حال پس از بيان نظريه بايد براي تك تك جملات فوق دليل و برهان اقامه نمايم.

ادّعاي اول : نوروز يك عيد است

دليل: همانطور كه دانسته شد عيد يعني بازگشت به يك مراسم داراي شادي ، بركت و نعمت

و عيد نوروز همراه خود براي همگان بركات فراوان و شادي و نشاط مي آورد. مگر مي شود، انسان صاحب ذوق صداي جاري شدن چشمه هاي بهاري را بشنود و سرتاسر وجودش مملوّ از خرّمي نگردد؟

مگر ممكن است شكوفه هاي رنگارنگ و سبزه زارها، نوازشگر ديدگان نظاره گر انسانها باشد و آنها اين همه زيبايي را به همراه آب وهواي مفرح، نشانه بركت و نعمت ندانند؟

و در معناي عميق تر نوروز متفكّران عارف را در انديشه زندگي پس از مرگ و عالم آخرت خواهد انداخت ، همانطور كه در آموزه هاي ديني ياد مرگ و معاد قلبها را زنده نگه مي دارد و قطعاً تأييد مي نماييد شما خواننده گرامي كه در قرآن نسبت به قلبهاي مريض و سنگ گونه و پر از قساوت چه نكوهشها رفته است و چه بسيار گناهاني را كه مرتبط با اينگونه قلبهاي سياه مي داند و در نقطه مقابل كساني را كه دلهايشان زنده و به ياد آخرت است چه مقدار تحسين و آفرين گفته و چه آثار اجتماعي و فردي را بر آن مترتب نموده است.

ادّعاي دوّم: نوروز عيدي است كه براي همه مخلوقات است اعم از انسان و غيره

دليل: منظورم دقيقاً اين است كه علاوه بر انسانها ، پرندگان و ديگر حيوانات نيز رويّه و روش زندگي خود را و مقدار فعّاليت و تلاش خود را پس از نوروز تغيير داده و به گونه اي ديگر عمل مي كنند، ماهيها، پرندگان، پروانه هاي رنگارنگ و زميني كه ما آنرا در زمستان مرده و بي جان و سرد، ديده ايم به يكباره منقلب شده زنده و سرسبز و با شور و حركت مي گردند و جملگي يك مطلب را در ذهن متبادر مي سازد كه هنگامة ديگري است و بايد از اين مجال و فرصت، هزاران استفاده نمود، هركسي به مقدار ظرفيت و توان خويش چنانكه حافظ از نوروز و بهار و خرّمي زودگذر آن به ياد لذتهاي موقّت دنيا مي افتد و اينگونه مي سرايد:

خوشتر ز عيش و صحبت باغ و بهار چيست؟

                                                  ساقي كجاست گو سبب انتظار چيست؟

هر وقت خوش كه دست دهد مغتنم شمار

                                             كس را وقوف نيست كه انجام كار چيست؟

و نيز مي گويد:

مرغ زيرك نزند در چمنش پرده سراي

                                                 هر بهاري كه به دنبال خزاني دارد

 و يا مولوي با نظاره نوروز و بهار به ياد فرج و تمام شدن سختي ها و رنجها مي افتد و مي گويد:

بياييد بياييد كه گلزار دميده است   

                                                      بياييد بياييد كه دادار رسيده است

     چه روز است و چه روز است چنين روز قيامت

                                                          مگر نامه اعمال ز آفاق پريده است

    و نيز ناصرخسرو در نوروز همان خواسته اي را طلب مي كند كه ما بر سر سفره نوروز آنرا دعا مي كنيم و مي گوئيم يا مقلّب القلوب و الابصار و ... حوّل حالَنا الي أحسن الحال

او نيز دگرگوني را در نوروز جستجو مي كند و معتقد است بهار و نوروز بدون تحوّل خواب و خيال است، و بهار حقيقي يعني بيداري و نجات از بدي ها ، او مي گويد:

چند گويي كه چو هنگام بهار آيد                  گل بيارايد و بادام به بار آيد

روي بستان را چون چهره دلبندان                    از شكوفه رخ و از سبزه عذار آيد

اين چنين بيهوده اي نيز مگو با من                    كه مرا از سخن بيهوده عار آيد

شصت بار آمد نوروز مرا مهمان                      جز همان نيست اگر ششصد بار آيد

هركه را شصت ستمگر فلك آرايش           باغ آراسته او را به چه كار آيد؟

و سعدي شيرازي بعد از تبريك و مبارك باد در رابطه با نوروز آن را هنگامه برخاستن مي داند و مي سرايد:

برآمد باد صبح و بوي نوروز                 به كام دوستان و بخت پيروز

مبارك بادت اين سال و همه سال         همايون بادت اين روز و همه روز

برخيز كه مي رود زمستان             

                                                               بگشاي در سراي بستان

بوي گل بامداد نوروز

                                                              و آواز خوش هزار دستان

و شيخ طريقت عطار نيشابوري هم توصيه مي كند در نوروز و همزمان با سربرآوردن سبزه از خاك آنچه را كه مانع پيشرفت توست ترك نمايي و با عاشقان همنواگردي

اي بلبل خوشنوا فغان كن

                                                             عيد است نواي عاشقان كن

چون سبزه ز خاك سربرآورد     

                                                            ترك دل و برگ بوستان كن

و عارف واصل ، پيشواي عادل حضرت امام خميني(ره) در هنگامه عيد به ياد فقرا و مستمندان كه در اين ايّام همانند اغنياء لباس نو به تن كرده و از خوشحالي مسكينان و مستضعفان خوشحال گشته است اينگونه مي فرمايد:

باد نوروز وزيده است به كوه و صحرا

                                                 جامه عيد بپوشند چه شاه و چه گدا

عيد نوروز مبارك به غني و درويش

                                                يار دلدار ز بتخانه دري را بگشا

ادّعاي سوم: عيد نوروز، هم قبل از اسلام بوده و هم اسلام آنرا تأييد نموده است.

دليل: مي گويند بهترين دليل براي امكان يك چيز واقع شدن آن است و در رابطه با عيد نوروز و قدمت آن خصوصاً در قبل از اسلام نياز به براهين عقيله و شواهد نقليه نيست، چه آنكه همگان با اندك مراجعه به تاريخ و يا مطالعه به خوبي از سابقة توجه مردم به اين عيد نه تنها در ايران بلكه در بسياري از ممالك ديگر ، آگاه گشته و آنرا مي پذيرند. امّا آنچه كه نياز به بحث مفصّل دارد اين است كه اسلام و قرآن و پيشوايان ديني (ع) در مورد اين مراسم و اين رسم كهنه چه موضعي گرفته و با آن چه برخوردي نموده اند؟

شايد شما خواننده عزيز شنيده ايد كه برخي افراد در مواجهه با عيد نوروز دچار نوعي ترديد و دودلي هستند كه آيا مي شود يك مسلمان در اين ايام به آداب نوروز التزام پيدا كنند و آنرا به همديگر تبريك بگويند يا نه؟

خصوصاً ترديدها زماني پررنگ گشته و مضاعف مي گردد كه قبل از نوروز مراسمي را به نام چهارشنبه سوري مي بينند كه به هيچ وجه نمي تواند با معيارهاي اسلامي و ديني هماهنگي داشته باشد. چرا؟

زيرا اولاً : از روي آتش پريدن و گفتن اين جمله زردي من از تو، سرخي تو از من به منزله اين است كه آتش را صاحب مقام خدايي دانستن يا حداقل آنرا شريك خدا فرض كردن كه هر دو غلط است و باطل.

ثانياً : علاوه بر اين در اين مراسم هرچه انجام مي شود اذيت و آزار مردم است تركاندن ترقه و آتش زدن اجسام خطرناك ، گناهي فاحش و معصيتي آشكار است، سد معبر كردن و راه را بر مردم بستن ، سر و صورت خود يا مردم را سوزاندن و مجروح نمودن، هيچكدام نه تنها مشروع نيست بلكه از اعمال ديوانگان و مجانين است. بله اينها همه سخنان درستي است كه همگي قبول داريم و هيچكس نمي تواند منكر اين همه زشتي و قباحت گردد، آنچه در مراسم چهارشنبه سوري اتقاق مي افتد اصلاً جاي دفاع ندارد و نويسنده هم با اين اعتراضات و امثال آن موافق و همراه است. و مي گويد با هزاران دليل لاضرر و لاضرار ضدّيت اين مراسم را با دين مي شود فرياد زد و بايد هم اينگونه عمل گردد.

امّا سخن در اين است كه مراسم چهارشنبه سوري را مرتبط كردن با آئين نوروزي و بعد استدلال نمودن به اينكه چون چهارشنبه سوري گناه و خطاست پس عيد نوروز هم گناه و اشتباه است اين را نمي پذيرم زيرا بطلان چهارشنبه سوري قبول اما مراسم نوروز هم باطل است به چه دليل؟ مگر نه اين است كه اسلام عزيز در عين حاليكه رسوم و سنت هاي غلط را از بين برد اما مراسم و آئيني را كه در راستاي فطرت انساني و بر پايه خوبيها بنيان گذاري شده بود ولو يادگار دوران گذشته بود، آنها را حفظ كرد، شاخ و برگهاي زائد آنها را زد اما قسمتهاي مفيد و نيكوي آنها را نگه داشت.

اين حرف كه برخي مي گويند: يا همه يا هيچ در اين مورد درست نيست. چون اسلام نه تمام آئين گذشتگان را پذيرفت و نه همه را رد كرد. اسلام بت پرستي را مردود دانست امّا ماه هاي چهارگانه حرام را قبول كرد، تأييد نمود و معتبر دانست، زيرا در آن مصلحت و فايده وجود داشت، گرچه اين چهار ماه بخاطر رفتن مردم به عمره (رجب) و حج (ذي القعده ذيالحجه و محرم) حرام بود و جنگ تعطيل.

امّا به هر بهانه اي جنگ و خونريزي تعطيل باشد، مورد حمايت اسلام است، به هر رسمي صلح و انسانيت پايدار باشد اسلام قبول دارد.

اسلام آئين قريشيان را در مورد پيمان حُمس[2] باطل دانست ، اما مناسك حج را امضا نمود.

ممكن است مخالفان نوروز بگويند : آري نوروز هم در داخل خودش مفاسدي دارد مثلاً مراسم سيزده به در.

اوّلاً: اينكه ما روزي را نحس بدانيم يا عددي را نحس بدانيم خلاف شرع است.

ثانياً: سبزي گره زدن و ... خرافات است و اسلام با خرافات مخالف است.

جواب: قبل از بيان هر چيز از شما خواننده محترم عذرخواهي مي كنم چون قول داده بودم كه مطالب را به گونه اي بنويسم كه همه فهم و قابل هضم براي همه قشر و طبقه اي باشد و اگر از اين به بعد در خلال بحث مجبور به استفاده از اصطلاحات علمي مي گردم ، تمام سعي خود را براي بيان روان و ساده ، به كار مي گيرم، امّا جواب اول.

مگر هروقت براي انجام يك سنت ، عدّه اي خلاف و يا اشتباهي را مرتكب شدند اصل آن سنت را بايد مردود دانست؟ مگر وقتي كسي در شب نيمه شعبان كه خيابانها چراغاني شده چشم چراني مي كند يا شرب خمر كرده يا كسي در روز عاشورا خودنمائي مي كند؟ ما بايد اصل اين مراسمات را تعطيل كنيم؟ آيا راه صحيح و منطقي آن اين نيست كه با حفظ اصل مراسم و قوت بخشيدن به نكات مثبت آن سعي در آسيب شناسي آن مقوله نموده و با فرهنگ سازي سعي در حذف پليدي ها نمائيم.

جواب دوّم: از منظر اسلام و قرآن روز نحس روزي است كه در آن معصيت شود و نحوست ايام ذاتي نيست بلكه بصورت عرضي و از ناحيه كردار زشتي است كه در آن روز انجام مي گردد و همانطور كه در قرآن هم روز نحس[3] به روزي گفته شده كه عده اي گناه كرده و به خاطر تخلف و گناهشان عذاب شده اند و نيز در تعريف عيد گفته مي شود هر روزي كه در آن معصيت نگردد آنروز عيد است. پس ممكن است يك روز مثلاً روز سيزدهم به نسبت به گنهكاران نحس و نسبت به نيكوكاران عيد باشد، از اين جهت همانطور كه ممكن است در اين روز برخي با تخلف از دستور شارع و خرافه پرستي معصيت كنند، همانطور هم عده اي طاعت خدا را انجام دهند به طبيعت بروند و با رفتن به دامن سرسبز كوهسارها و دشت ها خود را از روزمرّگي نجات دهند و از عادات هميشگي رهايي يابند مگر نه اين است كه سنت حسنه اعتكاف با آنهمه تأكيد قرآن و روايات نوعي جداشدن از اجتماع و جامعه و سكني گزيدن در مسجد براي عبادت است و مگر نه اين است كه تفكّر بهترين نوع عبادت است، پس اگر كسي به طبيعت رفت و در آنجا به تفكر در خلقت دنيا پرداخت خود بهترين عبادتهاست.

مگر نه اين است كه قرآن به انسانها توصيه مي كند كه به طبيعت و موجودات آن به دقّت بنگرند و از آن درس و پند بگيرند.[4]

ممكن است كسي اشكال كند كه سيزده به در ريشه در آداب و رسوم باستاني دارد كه قرآن از آنها به نام اصحاب رس نام مي برد، اينان گروهي بودند كه در حاشيه رودخانه ارس زندگي مي كردند و دوازده شهر آباد داشتند به نامهاي : فروردين ارديبهشت خرداد تير مرداد شهريور مهر آبان آذر دي بهمن اسفند

شهرهايي با درختان سبز به فلك كشيده كه در اطراف اين رودخانه پديد آمده بودند. در بين درختان تنومند اين ديار درخت صنوبر بسيار بزرگي بود كه مورد توجه همگان بود. اين مردم روز اول سال در شهر فروردين جمع مي شدند ، روز دوّم در شهر اردي بهشت تا روز دوازدهم كه در شهر اسفند جمع مي شدند ، سپس روز سيزدهم ( كه فكر مي كردند نحس است ) به كنار رود و آن درخت مي آمدند و آنرا پرستش مي كردند و به پاي آن قرباني مي كردند و حتي آن هنگاميكه از طرف خدا آمد و مردم را از درخت پرستي و بت پرستي برحذر داشت ، آن پيامبر را در كنار همان درخت زنده به گور كردند.[5]

جواب نويسنده: ترديدي نيست كه اعتقاد به نحس بودن سيزده و درخت پرستي و اعمال و كرداري اينچنين خلاف شرع و دستورات ديني است امّا مگر قرار است هركسي به طبيعت مي رود به نحس بودن ، ماندن آنروز در خانه يا شهر معتقد باشد؟ نه ما مي توانيم به دامن طبيعت برويم بدون آنكه آنروز را نحس بدانيم ، ما مي توانيم از سايه سار درخت صنوبر و درختان ديگر استفاده كنيم بي آنكه آنها را بپرستيم ، مگر مي شود بخاطر يك استفاده و اعتقاد نابه جا از چيزي اصلِ آن چيز را ممنوع كرد. اگر اينطور است عده اي از سنگ استفاده نابه جا كرده و بت ساخته اند. پس استفاده از سنگ را بر خود حرام كنيم؟ عده اي از آهن به عنوان شمشير در مقابل پيامبران استفاده كرده اند؟ بر خود ممنوع نمائيم؟

عده اي كعبه را بت كده كرده بودند ، پس پيامبر بايد كعبه را ترك مي گفت؟

خير ما مي توانيم روز سيزده را با اطاعت و پرستش الهي به عيد تبديل نمائيم. اگر ما در اين روز و يا هر روزي گناه نكنيم و با مهر و محبت و اخلاق نيكو در كنار خانواده به پيروي از پيامبر با حُسن خلق رفتار نمائيم ، آن روز عيد است، روز خوشحالي است كه يك قدم در عالم معنويت پيشرفت كرده ايم، شايد لطافت طبيعت با هزاران نشانه از حضرت خالق فردي را از خواب غفلت و گيجي و حرص و بدبختي نجات دهد، شايد صداي آبشار طبيعت زمزمه لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَ لَا تَأْثِيمً[6] بهشت را براي ما يادآوري نمايد ، شايد نغمه هاي بلبلان نداي أَ يَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَن تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِّن نَّخِيلٍ وَ أَعْنَابٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَرُ لَهُ فِيهَا مِن كُلّ‏ الثَّمَرَاتِ وَ أَصَابَهُ الْكِبرَ وَ لَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْترَقَتْ  كَذَالِكَ يُبَينِ‏ اللَّهُ لَكُمُ الاْيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ [7]  را در دل و جان ما زنده كند و شايد نگاه كردن به جوانه هاي تازه و نورسته درختان آيهوَ إِنَّا لَنَحْنُ نُحْىِ وَ نُمِيتُ وَ نحْنُ الْوَارِثُون[8]  را در باورهاي ما شكوفا نمايد.

شايد كسي اشكال كند كه ما شنيده ايم در رواياتي ائمه اطهار (ع) نسبت به اين عيد نظر منفي داشته اند مثل روايتي كه از حضرت امام موسي كاظم (ع) نقل شده است كه فرمودند : من روايات جدّم پيامبر اسلام (ص) را گشتم و خبري نسبت به اين عيد نوروز نيافتم و اين سنت ايرانيان است و اسلام آنرا محو كرده و پناه مي برم به خدا كه چيزي را كه اسلام محو كرده من آنرا دوباره زنده كنم.[9]

جواب اين اشكال:

اگر به فضاي استبدادي زمان حيات امام كاظم (ع) دقت گردد و از طرفي به دنبال بهانه بودن حكومت مبني بر به دست آوردن بهانه و دستاويزي براي آزار و اذيت امام (ع) به روشني درمي يابيم كه همانطور كه در ابتداي روايت آمده منصور با توطئه و دسيسه سعي داشت با وارد كردن امام در مجلسي اين گونه به امام (ع) از جهات گوناگون ضربه وارد نمايد.

يك هدف اين بود كه بعد از آنكه امام آمد و در اين مجلس نشست و مردم خصوصاً ايرانيان هداياي نوروزي آوردند و تقديم ايشان كردند. بعداً همين را مستمسك قرار داده كه بله اينها با اين امكانات قصد فعاليت بر ضد دستگاه خلافت و .... را دارند.

هدف ديگر اين بود كه با تبليغ مسموم امام را فردي طرفدار جنبه هاي انحرافي اين مراسم قلمداد نمايند. مثلاً امام را طرفدار آتش پرستي، چهارشنبه سوري، نحوست سيزده به در و خرافاتي اينگونه ...

درمقابل امام (ع) به خوبي و با كياست و درك عالي، اقدامي نمودند و با اسلحه اي به نام تقيّه توطئه دشمن را خنثي نمودند ، خصوصاً اينكه علاقه مندان و شيعيان راستين از طرق ديگر رواياتي از اهل بيت (ع) شنيده بودند كه اصل اين عيد و سنت را تأييد و بلكه به آن سفارش نموده اند ، كه براي نمونه به رواياتي از اميرمؤمنان علي (ع) و فرزندان ايشان در تأييد عيد نوروز اشاره مي نمائيم:

روايت اوّل از علي (ع)

در روز عيد نوروز براي علي (ع) هديه نوروزي آورده شد، فرمود : اين هديه چيست؟

گفتند: يا اميرالمؤمنين هديه نوروز است، پس علي (ع) فرمود: هر روز را نوروز قرار دهيد.[10]

و البته روايات زياد ديگري هم در دست است كه مردم هديه ها ي فراواني مثل شكر فالوده سمنو لباس براي حضرت آورده و حضرت هم قبول مي فرمودند.[11]

روايت دوّم: معلّي بن خنيس از امام صادق (ع) نقل مي كند كه:

وارد شدم بر ابي عبدالله (ع) (امام صادق (ع)) در بامداد روز نوروز پس حضرت فرمودند: اي معلّي آيا اين روز را مي شناسي؟ گفتم: نه اما روزي است كه ايرانيان از آن تجليل مي كنند و در آن به همديگر تبريك گفته و دعاي خير مي كنند، فرمود: اينگونه نيست. قسم به خانه كهن (كعبه) كه در دل شهر مكه است اين روز نيست مگر براي يك امر قديمي كه آنرا براي تو تفسير مي كنم تا اينكه از آن آگاه گردي.

پس گفتم : اگر اين علمي را كه در نزد شماست فرا گيرم، برايم از اينكه زندگي ابدي داشته باشم، دوست داشتني تر است و خداوند دشمنان شما را نابود كند. فرمود: اي معلّي روز نوروز همان روزي است كه خداوند از بندگانش عهد گرفت كه او را عبادت كنند و هيچ چيزي را شريك او ندانند و اينكه به رسولان و انبياء و اولياءش ايمان بياورند و آن اولين روزي است كه خورشيد در آن طلوع كرده و بادهاي بارداركننده در آن وزيده است و گلها و شكوفه هاي زمين آفريده شده است و آن روزي است كه كشتي نوح بر كوه جودي قرار گرفته و آن روزي است كه در آن قومي كه از ترس مرگ از خانه هاي خود خارج شدند و آنها هزارها نفر بودند ، پس خداوند آنها را ميراند و سپس آنها را در اين روز زنده كرد و آن روزي است كه جبرئيل بر پيامبر نازل گرديد و آن همان روزي است كه ابراهيم بتهاي قوم خود را شكست و آن همان روزي است كه رسول خدا (ص) امير مؤمنان علي (ع) را بر دوش خود سوار كرد تا بتهاي قريش را از بالاي خانه خدا به پائين انداخت و آنها را خرد كرد و آن همان روزي است كه رسول خدا (ص) علي (ع) را به سوي وادي جنّ روانه كرد، پس از آنها عهد و پيمان گرفت. و آن همان روزي است كه پيامبر (ص) براي علي (ع) در غدير خم از مردم عهد گرفت، پس مردم اقرار كردند به ولايت ، پس خوشا به حال كسيكه به عهد خود ثابت قدم ماند و واي به حال كسيكه آنرا شكست.

و آن همان روزي است كه علي (ع) در آنروز بر اهل نهروان غالب شد و ذوالثديه را كشت.

و آن همانروزي است كه قائم ما اهل بيت و صاحب امر ظاهر خواهد شد و خداوند او را به دجّال غلبه مي دهد، پس آن حضرت دجّال را بر كناسه كوفه به دار مي كشد و هيچ نوروزي نيست مگر آنكه ما در آن انتظار فرج را داريم، براي اينكه نوروز از ايّام ماست ايرانيان آنرا حفظ كرده اند و شما عربها آنرا ضايع كرده ايد.[12]

روايت سوم:

از امام صادق (ع) : هر وقت نوروز شد پس غسل كن و پاكيزه ترين لباسهايت را بپوش و خوشبو كن خود را با بهترين عطرهايت و آن روز را روزه بدار ، پس زماني كه نافله هاي ظهر و عصر و نماز ظهر و عصر را خوانديد پس بعد از اينها چهار ركعت نماز بخوان در اول هر چهار ركعت سوره فاتحه الكتاب را بخوان و ده مرتبه سوره قل يا ايهاالكافرون و در ركعت سوم فاتحه الكتاب و بعد ده مرتبه قل هو الله احد و در ركعت چهارم فاتحه الكتاب و ده مرتبه سوره ناس و فلق را بخوان و بعد از خواندن اين چهار ركعت سجده نما ، سجده شكر و در سجده دعا كن كه گناه پنجاه سال تو آمرزيده شود.[13]

اكنون شما خواننده گرامي ملاحظه مي فرمائيد كه رواياتي كه در تأييد اين عيد باستاني آمده بسيار زياد و مفصّل است و مثل اعياد ديگر ديني براي آنها آداب و اعمالي توصيه نموده است همانند نماز و روزه و دعا ...

و اگر بنابر اختصار نبود روايات ديگري هم در اختيار بود تا در راستاي تأييد عيد نوروز ، در اين باب ذكر گردد و امّا غرض اين است كه حوصله خواننده و خلاصه گويي ملاحظه گردد.

اما در باب برداشت از اين دسته روايات كه عيد نوروز را به رسميت و اعتبار مي شناسند. بزرگان دوگونه رأي داده و بحث نموده اند عده اي گفته اند : منظور روايات از اينكه بسياري اتفاقات مهم عالم از ابتدا تا انتها در ظرف نوروز واقع شده اين است كه هر روزي كه در آن اطاعت و پرستش جديدي رخ دهد آنروز نوروز محسوب مي شود. همانطور كه در حديث مي فرمايد : هر چيزي را براي ما اختيار كنيد كه در اينصورت هر روزتان نوروز است.[14]

پس نوروز يعني روزيكه اقدام جديدي باعث پيشرفت و تعالي به سوي حق و معنويت و نور گردد و اگر روزي كه در آن معصيت باشد ، ساكن ماندن و در جا زدن يا خداي نكرده به عقب برگشتن و تن به گناه آلودن باشد آن كهنه روز است نه نوروز ، آن عقب ماندگي و شرّ است نه عيد و جشن و گروهي ديگر مي گويند . اين احاديث به همان نوروز اسمي و علمي اشاره دارد نه نوروز وصفي . يعني همه اتفاقاتي كه در روايات برشمرده شده واقعاً در روز اول فروردين يعني عيد نوروز محقق شده يا مي شود. خصوصاً در روايت معلّي بن خنيس كه خودش مي گويد در روز عيد نوروز بر امام صادق (ع) وارد شدم.

و در روايت ديگر هم بيان مي شود كه براي علي (ع) سمنو و فالوده عيد نوروز مي آورند ، پس سخن از عيد نوروز ، سخني واقعي و بدون تأويل به نوروز وصفي است.

علاوه بر اينها عمل بزرگان فقهاء و علما كه پرچمدار دين و احكام در عصر غيبت اند خصوصاً مرحوم امام خميني (ره) مي تواند ما را در اين باب ياري بخش باشد. همانطور كه آقاي رحيميان نقل مي كند كه : روز نوروز امام با نشاطتر از روزهاي گذشته و متبسم وارد شدند، قباي نو به افراد حاضر چند بارمبارك باشد گفتند ، خودشان سراغ سكه هاي يك ريالي را گرفتند و كف دست قرار دادند، افراد حاضر بعد از دست بوسي هركدام چند عدد برداشتند.[15]

اينگونه رفتار از بزرگان به ما ياد مي دهد كه مي شود محاسن و خوبيهاي هر سنت و مراسمي را زنده نگه داشت و آنرا بستر  مناسبي براي تجلّي ارزشهاي انساني قرار داد، و اين عيد نوروز هم مي تواند محل اجراي بسياري از فرامين الهي موجود در كتاب و سنت باشد.

سنتهايي مثل صله رحم و سر زدن به اقوام و بستگان و با خبر شدن از احوالات و مشكلات احتمالي آنها.

به راستي در اسلام چقدر در مورد صله رحم سفارش شده است؟

چه آياتي و كدامين روايات بر ضرورت آن دلالت مي كنند؟

صله رحم واقعي چيست؟ و آثار دنيوي و اخروي آن كدامند؟

چه عواملي باعث مي شود كه فلسفه صله رحم در ديد و بازديدها از بين برود؟

امّا آيات قرآن مجيد

1-   آيه 27 سوره مباركه بقره :

فاسقان كساني هستند كه پيمان خدا را پس از محكم ساختن آن مي شكنند و پيوندهايي را كه خدا دستور داده برقرار سازند ( صله رحم) قطع نموده و در روي زمين فساد مي كنند ، اينها زيانكارانند.[16]

2-   آيه اول سوره نساء

اي مردم از مخالفت با پروردگارتان بپرهيزيد . همان كسي كه همه شما را از يك نفس آفريد و همسر او را نيز از جنس او قرار داد و از آندو مردان و زنان فراواني منتشر ساخت و از خدايي كه در هنگامه نياز نام او را مي بريد بپرهيزيد و از قطع رابطه با خويشاوندان پرهيز كنيد زيرا خداوند مراقب شماست.[17]

3-   آيه 22 سوره مباركه محمد (ص)

اگر از دستورهاي الهي رويگردان شويد آيا جز اين انتظار مي رود كه در زمين فساد و قطع پيوند خويشاوندي كنيد؟[18]

4-   آيه 21 سوره رعد

و آنها ( اهل ذكر و نيكي ) كه پيوندهايي را كه خدا دستور به برقراري آن داده برقرار مي دارند و از پروردگارشان مي ترسند و از بدي حساب قيامت ترس دارند.[19]

و در كنار اين آيات سراسر هدايت به برخي توصيه هاي معصومان (ع) اشاره اي نمائيم.

 

روايت 1 : امام صادق (ع) فرمود: با قوم و خويش ات در ارتباط باش ولو در حدّ يك آب نوشيدن[20]

روايت 2 : پيامبر گرامي اسلام (ص) به علي (ع) توصيه مي كند : اي علي حتي اگر براي ديدار خويشانت لازم است يكسال راه پيمائي كني اين كار را بكن[21]

روايت 3 : امام زين العابدين (ع) فرمود : هركس براي خدا و ارتباط بين اقوام ازدواج نمايد خداوند متعال با تاج ملك و كرامت او را پاداش خواهد داد.[22]

روايت 4 : از امام صادق (ع) كه فرمود :

خوبيها ده چيز است صداقت در مهرورزي و راست گفتاري و امانت داري و با خويشاوندان ارتباط داشتن و ميهمان نوازي و غذا دادن به فقرا و پاداش دادن به صنعتگران و رعايت حقوق همسايه و مراعات همراه و در رآس همه اينهاست حيا.

روايت 5 : پيامبر اسلام (ص) فرمود :

من شاهدان از امت خويش را و نيز كساني كه غائب اند و كساني كه در صلبهاي پدرانشان هستند و در رحمهاي زنانند تا روز قيامت همگي را سفارش و وصيت مي نمايم كه با اقوام ارتباط داشته باشند حتي اگر به اندازه يكسال بين آنها فاصله باشد ، پس به درستي كه صله رحم جزئي از دين است.[23]

روايت 6 : از امير مؤمنان علي (ع) نقل شده است كه فرمودند : قطع نمودن ارتباط با اقوام و خويشان فقر و تنگدستي به ارمغان مي آورد.[24]

روايت 7 : پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمود :

بر حذر باشيد از اينكه عاق والدين شويد زيرا بوي بهشت كه از مسافت هزار سال

 

استشمام مي شود به مشام عاق والدين و كسي كه ارتباط خود را با اقوامش قطع كرده و پيرمردي كه زنا كند نخواهد رسيد.[25]

روايت 8 : امير مؤمنان علي (ع) شنيد كه مردي مي گويد : انسان بخيل عذرش در درگاه الهي موجّه تر است از ظالم پس علي (ع) فرمود به آن مرد اي مرد دروغ گفتي همانا ظالم گاهي توبه مي كند و استغفار مي نمايد و هر آنچه ظلم كرده جبران مي كند و مال مردم را برمي گرداند به اهلش اما بخيل اگر حرص زياد و طمع كند از زكات دادن و صدقه دادن و ارتباط با اقوام و ميهمان نوازي و انفاق در راه خدا و درهاي نيكي ممانعت مي كند و حرام است بر بهشت كه انسان خسيس و بخيل وارد آن گردد.[26]

روايت 9 : امام صادق (ع) فرمود :

ارتباط با اقوام و رفتار نيكو با همسايه شهرها را آباد و عمرها را طولاني مي كند.[27]

روايت 10: رسول خدا (ص) فرمودند :

همانا كار خيري كه خيلي زود ثوابش به انسان مي رسد صله رحم و ارتباط با خويشان است.[28]

روايت 11: امير مؤمنان علي (ع) فرمود: صله رحم زيادكننده مال و ثروت و به تأخير اندازنده اجل است.[29]

روايت 12: پيامبر گرامي (ص) فرمودند: صدقه ده برابر ثواب دارد و قرض هيجده برابر و ارتباط با دوستان بيست برابر و صله رحم و ارتباط با اقوام بيست و چهار برابر ثواب و پاداش دارد.[30]

 

 

روايت 13: امام صادق (ع) فرمود:

چيزي را كه بتواند بيشتر از صله رحم به عمر انسان بركت دهد و بر آن بيافزايد ، سراغ نداريم تا جائي كه مردي اَجل او سه سال ديگر فرا مي رسد اما صله رحم مي كند و خداوند بر عمر او سي سال مي افزايد پس اجل او تا سي و سه سال ديگر عقب مي افتد و مردي اجل او سي و سه سال ديگر است امّا با اقوامش قطع رابطه مي كند پس خداوند اجل و عمر او را كوتاه مي كند و سي سال از آن كم مي كند تا سه سال ديگر بميرد.[31]

توضيح لازم : ممكن است كسي از خود سئوال كند معناي اين حديث اين است كه خداوند نمي دانست فلاني مي خواهد صله رحم كند بنابراين عمر او را سه سال ديگر به پايان مي رساند و جانش را مي گرفت امّا بعد كه آن شخص صله رحم انجام داد، عمرش را طولاني كرد و اين يعني كه براي خداوند جهل سابق و علم لاحق تصوّر گردد كه  خلاف توحيد است و با مقام خداوندي سازگاري ندارد. چون خداوند مثل ما انسانها نيست كه چيزهايي را قبلاً نداند و بعد باخبر شود، پس اين حديث و امثال آن چگونه قابل فهم است؟

و امّا جواب : اينكه انسان بعد از صله رحم بر عمرش اضافه مي گردد و يا بعد از قطع ارتباط با اقوام عمرش كوتاه مي شود يعني خداوند براي بنده اش چيزي را مقدّر كرده و در كنار آن مقتضياتي را هم قرار داده و خود به همه آنها عالم است. مثلاً عمر كسي را چهل سال قرار داده و بعد مقتضياتي مثل صله رحم صدقه و ... را براي اضافه شدن عمر قرار داده و عالم است كه اين شخص در در فلان مكان و زمان صله رحم مي كند و عمرش از چهل به هفتاد مي رسد اما آنرا براي ما انسانها بيان نمي كند، پس خداوند از اول مي داند كه چه كسي صله رحم مي كند ، عمرش بركت مي يابد و چه كسي ارتباطش را قطع مي كند و عمرش كوتاه مي گردد. و اين همان بداء است كه در قرآن نيز بدان اشاره شده است: يمحوا الله ما يشاء و يثبت و آيه ان الله لا يغيّر ما بقوم حتي يغيّر ما بأنفسهم.

همين مطلب را تأييد مي كند به تعبير روشن تر بداء در عالم تكوين همانند نسخ است در عالم تشريع و همانطور كه خداوند قبله حقيقي مسلمانان را كعبه قرار داده بود و بيت المقدس قبله موقتي بود اما موقتي بودن آنرا براي مردم بيان نفرمود و يا حتي نسبت به پيامبران كه پيامبري به امّت خود مي گويد اگر اين اعمال را انجام دهيد قطعاً عذاب خداوند فرود مي آيد و امّا بعد از آنكه عذابي نيامد معلوم مي شود كه علّت به تأخير افتادن عذاب توبه  فردي است كه بين قوم بوده  با آنكه خداوند آنرا مي دانسته امّا براي مصالحي همانند امتحان و آزمايش آنرا بيان نكرده است و البته سخن آن پيامبر هم درست بوده چون طبق آن شرايط بايد حتماً عذاب نازل مي شد ، امّا شرايط و مقتضيات تفاوت كرد، نتيجه هم چيز ديگري شد و در همه اين حالات خداوند از اول همه را مي دانست و مي داند كه چه كسي با صله رحم و صدقه دادن و دعا و ... عمرش با بركت مي شود و يا برعكس . و بداء براي ما انسانها هم نعمتي بزرگ است چون در همه حال با توكل به خداوند مي توانيم به فكر جبران خطا و ترقّي باشيم.

روايت 14: از امام صادق (ع) نقل شده است كه فرمود:

گناهاني كه نعمت ها را تغيير مي دهند سركشي است و گناهانيكه پشيماني را به دنبال مي آورند قتل است و گناهاني كه بلاها را نازل مي كند ظلم و ستم است و آنچه كه هتك حريم و پوشش مي كند شُرب خمر است و آنچه كه رزق را محبوس و روزي را زنداني مي كند زناست و آنچه كه در مرگ انسان تعجيل مي كند و به جلو مي اندازد قطع كردن ارتباط با خويشاوندان است.[32] 

روايت 15: از امام صادق (ع) نقل است كه مردي خدمت پيامبر رسيد و عرض كرد اي فرستاده خدا مرا خبر ده چه چيزي با فضيلت تر است در اسلام، فرمود : ايمان به خدا، عرض كرد بعد چه چيز؟ فرمود : امر به معروف و نهي از منكر عرض كرد بعد چه چيز؟ فرمود صله رحم، پس مرد سؤال كرد چه چيزي مبغوض ترين در نزد خدا و ناپسندترين است؟ فرمود : شرك به خدا عرض كرد و بعد چه چيز؟ فرمود: فراخواندن به منكر و نهي كردن از خوبي[33]، عرض كرد بعد چه چيز؟ فرمود: جداشدن از اقوام و خويشان.

روايت 16: امام صادق (ع) فرمود: بترسيد از حالقه[34] پس به درستي كه حالقه مردان را از بين مي برد ، (راوي مي گويد: سئوال كردم: حالقه چيست؟ فرمود: قطع ارتباط با اقوام و خويشان[35]

توضيح: فردي كه از اقوام و خويشان جدا مي گردد همانند موئي است كه از سر جدا مي شود، مو وقتي بر روي سر قرار دارد و در كنار بقيه تارهاي مو ارزشمند است هم زيبا و هم داراي جايگاه و قيمت ، از آن مواظبت مي شود و به آن توجه خاص مبذول مي گردد. اما در هنگامه جدايي ديگر ارزشي ندارد و بلكه موجب تنفّر است.

روايت 17: شخصي به امام صادق (ع) عرضه داشت: برخي خويشاوندانم فكر و مرامي غير از من دارند، آيا آنان بر من حقّي دارند؟ حضرت فرمود: بله ، حق قرابت و خويشاوندي را چيزي قطع نمي كند ، اگر با تو همفكر و هم عقيده باشند دو حق بر تو دارند، يكي حق خويشاوندي و ديگري حقّ اسلام و مسلماني.[36]

روايت 18: راوي مي گويد از امام صادق(ع) شنيدم كه مي فرمايد: همانا صله رحم و نيكي حتماً حساب را آسان مي كند و از گناه ايمن مي نمايد، پس صله ارحام نماييد نسبت به خويشاوندانتان و نيكي كنيد به برادرانتان ولو با يك سلام از روي ادب و نيكو و جواب سلام دادن اينچنين[37]

روايت 19: مردي خدمت رسول خدا (ص) آمد و عرض كرد. اي پيامبر خدا من اقوامي دارم كه من با آنان پيوند مي كنم و رابطه دارم، اما آنان آزارم مي دهند. تصميم گرفته ام آنان را ترك كنم ، حضرت فرمود: آنگاه خدا هم تو را ترك مي كند ، آن مرد گفت : پس چه كنم؟ پيامبر خدا (ص) فرمود: به كسيكه محرومت كرد، عطا كن، با كسي كه از تو بريده رابطه برقرار نما، كسي كه بر تو ستم كرده از او درگذر، هرگاه چنين كردي، خداوند پشتيبان تو خواهد بود.[38]

روايت 20: از امام صادق(ع) نقل است كه فرمودند: همانا صله رحم اعمال را پاكيزه مي كند و اموال را رشد مي دهد و حسابرسي را آسان مي نمايد و بلاها را دفع مي كند و رزق و روزي را افزوني مي بخشد.[39]

بنابر آنچه از بزرگان دين ذكر شد در اصل اهميت پيوند با خويشاوندان و اثرات مهمي مثل طولاني شدن عمر آباداني اموال فراوان جلوگيري از مرگ بد محبوبيّت بركت پاداش سريع و ... ديگر نيازي به تفصيل و توضيح نيست و فقط با ذكر چند آفت و آسيبي كه ممكن است صله رحم را تهديد كند اين بحث را به اتمام مي رسانيم.

 

1-    تجمّلات و تشريفات بيخود و زيادي

همانطور كه خود تأييد مي كنيد غرض از صله رحم برطرف كردن مشكلي از مشكلات و باخبر شدن از احوال همديگر است و نزديك شدن دلها به يكديگر اما اگر فضاي ديد و بازديد تحت تأثير چشم و هم چشمي ها و رقابت هاي مادّي قرار گيرد هيچكدام از آن اهداف زيبا و انساني محقق نمي شود بلكه باعث مي شود كه اقوام و خويشان از همديگر كينه و تنفّر و ناراحتي كسب كنند و به جاي اينكه اين سنت حسنه مفيد و سازنده باشد مخرّب و پرضرر مي شود.

2-    غيبت و ... موضوع سخن و محور كلام در ديد و بازديدها

اگر در ميهماني ها افراد در مورد يك مسئله انساني علمي سخن گفته و از آن لذت برده و بر معلومات آنها اضافه گردد بي آنكه غيبت ، تهمت استهزاء تمسخر دروغ- شوخي هاي نابه جا و ... در كار باشد آن مجلس و محفل مورد رضاي خدا و مورد توجه و عنايت خاصه قرار مي گيرد اما در صورتي كه برعكس باشد، فقط بر گناه و زشتي افزوده است.

3-    تظاهر و ريا

كه هيچ نيازي به توضيح ندارد و فقط يك جمله عرضه بدارم كه نباشد در اقوام و خويشان ما كساني كه محتاج مبلغي باشند براي ضروريات زندگي شان كه ما چند برابر آن مبلغ را مصروف خريد اسباب بازي فرزندمان براي فخر فروشي نمائيم.

پس اگر به درستي صله رحم نمائيم هم به دستورات دين عمل نموده و هم با گره گشايي از نزديكان و اقوام خود كه جزئي و عضوي از پيكره ما را تشكيل مي دهند، موجبات آسايش روحي و راحتي وجدان خود را فراهم مي نمائيم.

و نيز از ديگر مراسم عيد نوروز مراسم خانه تكاني و نظافت است همانگونه كه پيامبر ما هم خود فردي پاك و پاكيزه بودند و هم دستور به تميزي و بهداشت داده و تأكيد مي نمودند كه نظافت جزئي از ايمان است و ايمان و صاحب ايمان در بهشت اند.[40]

خصوصاً اگر خانه تكاني و نظافت همراه باشد با تطهير باطني و دروني و انسان همانطور كه طبيعت را در عيد نوروز پاك و معطّر مي بيند و نيز منزل مسكوني خود را غبارروئي و نظافت مي كند، به درون خود هم سري بزند و اوصاف و اخلاق زشت و كثيف خود را كه در عالم معنا متعفّن اند و بدبواند، با توبه، استغفار ، اراده ترك گناه و عزم بر انجام خوبيها و زيبائيها، تبديل نمايد به آنچه كه مايه خوشنودي پروردگار است، مايه خوش اخلاقي ، نيكوكاري و سازندگي است، باعث نورانيت و توفيق و سعادت است. يعني درون خود را از بدي ها تكانده و تهي كنيم تا حال ما به بهترين وجه متحوّل گردد و اينگونه نباشد كه فقط خانه ها تميز گردد و بس  يا فقط لباسهاي ظاهر نو گردد و ديگر هيچ.

لباس نو پوشيدن خوب است، اما لباس نو پوشاندن بهتر است. چون امام ما زينت عبادت كنندگان فرمود: هركس لباسي بر تن مؤمني نمايد خداوند او را از لباس بهشتي روزي فرمايد.[41]

لباس تن خوب است اما لباس تقوي و حلم و حيا و عفّت بهتر

 لباس عيد مبارك است به شرط آنكه لباس شهوت نباشد، لباس شهرت نگردد ، مهيّج يا غصبي يا غرور نباشد. لباس ريا نيز نباشد، زهدفروشي نباشد.

زهد با نيّت پاك است نه با جامة پاك

                                              اي بس آلوده كه پاكيزه ردائي دارد.

سالار شهيدان امام حسين (ع) مي فرمايد، هركس لباس شهرت بر تن كند، خداوند روز قيامت لباسي از آتش بر تن او مي كند.[42]                 

و علي (ع) مي فرمايند: هركس لباس حيا پوشش او باشد مردم عيب او را نخواهند ديد.[43]

بيائيد در آستانه عيد نوروز، همانطور كه با خريد لباس نو فرزندان خويش را خوشحال مي كنيم، لبخندي هم بر لبان بچه يتيمان بنشانيم ، چون عيد متعلق به همه است چه خوب است، شادي ها ، نيز براي همه باشد ، بهرحال ، لباس به عنوان يك نماد ظاهري مي تواند آيينه تمام نماي درون و باطن باشد، هر نمادي علاوه بر تبادل سريع پيام و سهولت در روابط اجتماعي باعث تأثير بر اذهان مخاطب است. لباس به عنوان يك نماد مبلّغ اعتقادات و تفكّرات صاحب لباس است. لباس پوشيدن كاري است مخصوص به انسان، و يكي از وجوه امتياز انسان است بر حيوان و پاسخگوي نيازهاي انسان است، انسان را از گرما و سرما محافظت مي كند، او را زينت و وقار مي بخشد و حريم او را حفاظت مي نمايد. برخي لباسها ، بيانگر شغل و حرفه صاحب آن هم مي باشد مثل لباس نظامي لباس روحانيت و ... كه در نزد مردم داراي احترام و اعتبارند ، و البته اين اعتبار و احترام مي تواند از ناحيه توصيه هاي ديني باشد مثل بيانات ائمه (ع) در مورد لباس روحانيت و معمّمين ، پيامبر اسلام (ص) فرمود: خداوند مرا روز بدروحنين با فرشتگاني كه داراي عمامه بودند كمك نمود.[44]

و يا فرمود: عمامه ها، مايه وقار مؤمن است[45] يا فرمود:

عمامه به سر كنيد تا بردباري و صبر شما زياد شود.[46]

مناسب مي دانم اين بخش را با خاطره اي از سيد عارفان و مفسران مرحوم علامه طباطبائي تمام نمايم، حجت الاسلام موسوي همداني نقل مي كند كه مرحوم علامه طباطبائي فرمود: هنگاميكه من در نجف بودم هر ماه پولي از تبريز برايم ارسال مي شد و چون با مراجع نجف مرتبط نبودم درآمدي غير از همين مبلغ را نداشتم، يكي دوماه از تبريز پولي نرسيد و پولهايم تمام شد، روزي در منزل پشت ميز كوچك مطالعه ام مشغول مطالعه بودم كه بي پولي حواسم را پرت كرد، هنوز لحظاتي نگذشته بود كه صداي در را شنيدم، برخاستم و در منزل را باز كردم، شخص بلند قامتي با محاسن حنايي و لباس بلند و عمامه در مقابل در ايستاده و به محض بازكردن در به من سلام كرد. گفتم، عليكم السلام ، گفت: من شاه حسين ولي هستم. خداوند مرا فرستاده تا به تو بگويم كه در اين هيجده سال چه وقت تو را گرسنه گذاشتم كه حالا غصه بي پولي مي خوري؟ اين را گفت و خداحافظي كرد و رفت و من در را بستم و دوباره آمدم پشت ميزم نشستم، به خود آمدم از خودم پرسيدم من 35 سال است كه در حال تحصيلم و ده سال است در نجف هستم، 18 سال يعني چه؟ تا يك لحظه يادم افتاد كه من 18 سال است ملبّس به لباس روحانيت ام.

بعد از مدتها در قبرستان وادي الاسلام طبق عادتم كه به زيارت قبور مي رفتم چشمم به سنگ قبري افتاد، شاه حسين ولي تاريخ وفاتش سيصد سال قبل از تاريخي بود كه در نجف به منزل ما آمده بود.

يكي ديگر از ويژگيهاي عيد نوروز شادي و سرور ناشي از عيد و مراسم آن است كه در اصطلاح ديني به آن ادخال سرور مي گويند. البته ادخال سرور به اين معنا نيست كه به هر وسيله اي حتي تمسخر غيبت و گناه بخنديم يا بخندانيم، بلكه ادخال سرور يعني گره گشايي از مردم كه باعث خوشحالي آنها گردد و اين گونه است كه امام صادق (ع) مي فرمايد:

از محبوبترين اعمال در نزد خداوند ادخال سرور است بر مؤمني به واسطه نجات او از گرسنگي يا برطرف كردن غصه و غم او يا اداي دين و قرض او[47]

و نيز امام باقر (ع) فرمود: لبخند مردي بر صورت برادر مؤمنش و برطرف كردن گرفتاري و مشكل از او كار نيكوئي است و بعد فرمود:

محبوبترين چيز نزد خداي متعال ادخال سرور در قلب مؤمن است.[48]

كاري كه در عيد نوروز بايد اتفاق بيافتد، همين است كه فرزند پيامبر (ص) مي فرمايد برطرف كردن گرفتاريهاي ديد و بازديد نوروز بهترين فرصت براي رفع مشكلات اقوام و بستگان است، كه هر قوم و خويشي بواسطه توجه پولداران و اغنياء آن قوم، فقرا و نيازمندان آن طائفه را دريابند ديگر بچه يتيمي ، گرسنه و برهنه نمي ماند، مقروضي نگران و در سختي قرار نمي گيرد، انسان مؤمن از شادي ديگران شاد مي گردد، علاوه بر راحتي خود به راحتي ديگران هم مي انديشد و درد ديگران را غصه و درد خود مي پندارد. و يا ايثار امكانات و مال آنها را خوشحال و مسرور مي كند چون محبوبترين عمل در پيشگاه خداوند تبارك و تعالي بر طبق فرمايش پيامبر (ص) ادخال سرور و شادي در دل مؤمنين است.[49]

و امام صادق (ع) فرمود:

خداوند به حضرت داود (ع) وحي نمود كه اگر بنده اي از بندگانم به سوي من با حسنه آمد من به خاطر آن حسنه او را مستحق بهشت قرار مي دهم. داود (ع) عرضه داشت: خداوندا آن حسنه چيست؟ خداوند فرمود: در دل بنده مؤمن من شادي ايجاد كرد، اگرچه با يك عدد خرما باشد.[50]

آري عبادت خدا فقط نماز و روزه و حج نيست، مردم داري كمك به نيازمندان، شادي محتاجان و گره گشايي از آنها نيز عبادت است. از امام حسين (ع) نقل شده است كه فرمود: در نزد من كلام پيامبر صحيح است كه فرمود: محبوبترين و دوست داشتني ترين عمل در پيشگاه خداوند بعد از نماز، خوشحال كردن مؤمن است در صورتيكه با گناه همراه نباشد.[51]

پس نمي شود كسي خود را مسلمان بنامد امّا در راه كمك به مظلومان قدمي بر ندارد و فقط آسايش خود و خانواده خود را فراهم كند، در عيد نوروز فقط بهترين لباس نو را براي خود و خانواده خود فراهم كند و از اينكه ديگران با سيلي صورت خود را سرخ نگه مي دارند ابداً نگران نگردد، لابد سخن پيامبرش را نشنيده است كه فرمود: خداوند عزّوجل مي فرمايد: قسم به عزّت و جلالم كه من از ظالم در دنيا و آخرتش انتقام مي گيرم و نيز كسي كه مظلومي را ببيند و قدرت ياري او را داشته باشد و ياريش نكند كيفر خواهم كرد.[52]

و امام صادق(ع) فرمود: اي رفاعه به خدا و محمد(ص) و علي (ع) ايمان نياورده است، فردي كه هرگاه برادر مؤمن او براي رفع حاجتي پيش او بيايد و او با چهره باز با او برخورد نكند. اگر بتواند حاجت او را برآورده كند، بايد در اين باره سرعت بورزد و زود اقدام كند و اگر نمي تواند نزد ديگران برود تا حاجت او را برآورده سازد و اگر كسي غير از اين باشد كه برايت شمردم و وصف كردم هيچ گونه ولايت و رابطه اي با ما ندارد.[53]

و باز آن رسول مهرباني ها و رحمت فرمود: كسيكه صبح كند و همّت نگمارد به امور مسلمين، مسلمان نيست و كسي كه بشنود مردي فرياد مي زند و كمك مي طلبد و به او كمك نكند، مسلمان نيست.[54]

آيا در كشور ما در شهر ما در خيابان و كوچه و بين اقوام ما هيچ كس نيست كه به ياري ما احتياج داشته باشد؟

آيا بهترين تفريحات و مسافرتهاي نوروزي با هزاران اسراف و ريخت و پاش و ولخرجي، در جايي كه در بين خويشان و برادران ديني ما كساني باشند كه در نهايت فقر و گرسنگي و مشكلات مستأجري و بيماري و ... دست و پا مي زنند، مسلماني است؟ دينداري است؟ ايمان است؟ دستور قرآن است؟

مگر بني آدم اعضاي يك پيكر نيستند؟ مگر در آفرينش ز يك گوهر نيستند؟ پس سخن پيامبر را چه كسي بايد گوش دهد؟ آنجا كه فرمود:

مؤمنان از نظر مهرورزي نسبت به يكديگر مثل يك پيكرند كه هرگاه عضوي از آنان دچار درد شود، ساير اعضا از راه تب و ناراحتي همدردي خود را با آن عضو اظهار كرده و ياري اش مي كنند.[55]

البته مؤمنين راستين، هنگامي از زندگي لذت مي برند كه قطره اشكي از گونه يتيمي پاك كنند و لبخندي بر لبهاي گرفتاري نشانند، قرض مقروض را ادا كنند و بي خانماني را سر پناه دهند. اينها باقيات صالحات و ذخيره خوبي براي آخرت است، اينها ثواب و نعمت و لذّت حقيقي است.

مولا و سرور شهيدان امام حسين (ع) مي فرمايد:

بدانيد به درستي كه نيازها و حوائج مردم از نعمت هاي الهي است كه به طرف شما روي مي آورد ، پس  اين نعمت ها را از دست مدهيد كه اين نعمتها به كساني غير از شما محوّل خواهد شد.[56]

آري در مكتب اسلام عزيز عابدترين مردم آن كسي است كه نسبت به مردم خيرخواه تر باشد.[57]

و محبوبترين مردم كسي است كه براي مردم سودمندتر باشد.[58]

در مراسم عيد نوروز دادن عيدي و هديه و گرفتن آن خصوصاً از دست بزرگترها رايج است و رسمي بسيار پسنديده و زيبايي است. خداوند خود بزرگترين هديه دهنده است و هم به بندگانش دستور مي دهد كه به يكديگر هديه بدهيد، آنجا كه به پيامبر گرامي اش دستور داد فدك را به فاطمه ات هديه بده.[59]

و هديه دادن يا همان عيدي قلبها را به يكديگر نزديك مي كند. باعث ايجاد محبّت و مهرباني مي گردد و آنگونه كه رسول خدا (ص) فرمود هديه دادن كينه ها را از دلها مي برد.[60]

و همينطور است ميهماني ، هم ميهماني دادن و هم به ميهماني رفتن، البته به شرط اعتدال و تجاوز نكردن از حدود الهي و به دور از گناه و تجمل گرايي و اسراف.

امام صادق (ع) فرمود: از جمله چيزهايي كه رسول خدا به فاطمه زهرا (س) ياد داد اين بود كه كسي كه به خدا و روز قيامت ايمان دارد بايد ميهمانش را اكرام كند.[61]

 

و نيز پيامبر اسلام (ص) فرمود: هر خانه اي كه ميهمان در آن وارد نمي شود ملائكه نيز در آن وارد نمي شوند.[62]

گويند روزي علي (ع) ناراحت و غمگين بود. از او علّت را سئوال كردند. حضرت فرمود: هفت روز است ميهمان وارد خانه من نشده است.[63]

و پيامبر گرامي (ص) به علي (ع) وصيت مي كرد كه: تو را سفارش مي كنم به نيكي با همسايه ها و اكرام كردن ميهمان و پذيرايي از آنها[64]

خصوصاً كه رسم است در عيد نوروز اوّل به سراغ والدين و بزرگترها مي رويم و اين نوعي گوش دادن به آيه و بالوالدين احسانا مي باشد و آنهمه سفارشي كه در روايات آمده است كه مطيع پدر و مادرت باش و جز در معصيت الهي در همه حال آنها را احترام نما و به آنها احسان كن حتي اگر يهودي باشند.

از ديگر رسوم زيباي عيد نوروز رفتن به زيارت اهل قبور و خواندن فاتحه و دعا براي آمرزش آنهاست به پيروي از پيامبر كه بر سر قبر والدين خود حاضر مي شد و به پيروي از فاطمه زهرا (س) كه از مدينه تا احد براي زيارت قبور شهدا مي رفت و نيز ديگر بزرگان دين و الگوهاي هميشگي معنويت.

وقتي تحويل سال نو، نزديك مي شود، همه دور سفره جمع شده همه با وضو و آماده ، درحاليكه بزرگترها آياتي از كتاب خدا را تلاوت مي كنند و بعد همه باهم دعاي سال تحويل را زمزمه مي كنند، و از خداي بزرگ مي خواهند كه اي خداي مقلّب القلوب و الابصار

اي خداي مدبّر اليل و النهار

اي خداي محوّل الحول و الاحوال

حال ما را به بهترين حالها تبديل نما

و سال نو با نام خدا آغاز مي شود ، كه هر چيزي با نام خدا آغاز نگردد ناقص است.

آري نام خدا و دعا بهترين عبادتهاست. و همه اين عبادتهاي زيبا در درون سنت عيد نوروز است پس بايد اين همه خوبي و زيبايي را پاسداري كرد و صد البته ، برخي پيرايه ها و خرافات را هم به دور ريخت و چه نيكو تدبير كرد آن پير فرزانه كه نام سالها را از موش و ببر و پلنگ و خرگوش دور ساخت و از آن چراغي پر نور براي روشنايي و هدايت ملّت برافروخت.

و چه با حكمت نام گذاري نمود هر سالي را تا سمت و سوي حركت يكساله امّت اسلام و ميهن اسلامي نمايان و مشخص گردد.

راهي كه از جاده هاي انتظار فرج فرزند رسول الله مي گذرد و ما را به سمت زمينه سازي براي ظهور آن نازنين يوسف گم گشته اهل بيت رهنمون مي سازد تا صبح ظهور تا عيد واقعي تا روزي نو در سايه سار امام دوازدهم (ع).

عيد آمد و آن ماه دل افروز نيامد

                               دل خون شد و آن يار جگرسوز نيامد

نوروز من از عيد برون آمدي از شهر

                                  چونست كه عيد آمد و نوروز نيامد؟


منابع

1-   قرآن مجيد

2-   بحارالانوار

3-   عيون اخبار الرّضا (ع)

4-   وسائل الشيعه

5-   جامع الاخبار

6-   كافي

7-   كنز العمّال

8-   عوالي الئالي

9-   مستدرك

10 - ميزان الحكمه

11- تهذيب

12-                     من لا يحضره الفقيه

13-                     ارشاد القلوب

14-                     دعائم الاسلام



1- بر همين اساس برخي تخت جمشيد را يك كاخ سلطنتي ندانسته و فقدان امكانات رفاهي و بهداشتي در آن را قرينه همين مطلب مي گيرند كه تخت جمشيد يك رصدخانه است نه يك كاخ پادشاهي و قابل سكونت براي شاه و خانواده او نمي باشد..

1- گروهي كه حج را انجام مي دادند اما براي خود امتيازاتي قائل بودند. مردم را از لباس طواف محروم كرده و آنرا مخصوص خود نموده بودند از سقف وارد خانه ها مي شدند و به عرفات نمي رفتند و ...

1- ( قمر  19 )

 

2-  سوره غاشيه آيات 17- 18 و 20

1- براي تحقيق بيشتر به آيات 38 سوره فرقان و 12 سوره ق و تفاسير اين آيات مراجعه گردد و نيز صفحه 148 جلد 14 كتاب بحارالانوار

2- بقره 266

1-  واقعه 25

2- حجر 23

3-  ابن شهرآشوب في المناقب حُكي أنّ المنصور تقدّم الي موسي بن جعفر (ع) بالجلوس للتهنئتهِ في يوم النيروز و قبض ما تحمل اليه فقال (ع): اني قَدْ فتشت الأخبارَ عن جدّي رسول ِ الله (ص) فَلَم اجِدْ لهذا العيد خبراً و انّه سُنَّه للفُرس و محاها الاسلام و معاذالله ان نحيي ما محاه الاسلام        ( مستدرك ج 10 ص 386 بحار ج 48 ص 107 )

1- و اتِي عليَّ بهديّهَ النّيروز فقال (ع) ما هذا؟ قالو : يا اميرالمؤمنين اليومُ النيروز فقال (ع) اصنعوا لَنا كُلَّ يَومٍ نيروزاً (فقيه ج 3 ص 300)

2-  الانساب ج 2 ص 37 دعائم الاسلام ج 2 ص 326

1- احمد بن فهد في كتاب المهذّب قال حد ثني السيد العلامه بهاء الدين علي بن عبدالحميد باسناده الي المعلي بن خنيس عن الصادق (ع) : ان يوم النيروز هواليوم الذي اخذ فيه النبي (ص) لامير المؤمنين (ع) العهد بغدير خم فاقرّوا له بولايه فطوبي يمن ثبت عليها و الويل لمن نكثها و هو اليوم الذي وجه فيه رسول الله (ص) عليا الي و ادي الجن و اخذ عليهم العهو دوا لمواثيق و هو اليوم الذي ظفر فيه باهل النهروان و قتل ذي الثّديه و هو اليوم الذي فيه يظهر قائمنا اهل البيت و ولاه الامر و يظفره الله بالدَّجال فيصلبه علي كناسه الكوفه و ما من يوم نيروز الا و نحن نتوقع فيه الفرج لانه من ايّامنا حفظه الفرش و ضيّعتموه ثم ان نبيا من انبياء بني اسرائيل سال ربه ان يحيي القوم الذين خرجوا من ويارهم و هم الوف حذرالموت فاماتهم الله فاوحي الله اليه ان حب عليهم الماء في مضاجعهم فصب عليهم الماء في هذا اليوم فعاشوا و هم ثلاثون الفا فصار حب الماء في يوم النيروز سنه ما فيه لا يعرف  سببها الا الراسخون في العلم و هو اول يوم من سنه الفرس و عن المعلي قال دخلت علي ابي عبدالله (ع) في صبيحه يوم النيروز فقال يا معلي اتعرف هذا اليوم قلت لا و لكنه يوم تعظمه العجم و تتبارك فيه قال كلا و البيت العتيق الذي ببطن مكه ما هذا من عندك احبُّ اليّ من ان تعيش اترابي و يهلك الله اعداءكم قال يا معليّ يوم النيروز هو اليوم الذي اخذالله فيه ميثاق العباد ان يعبدوه و لا يشركوا به شيئا و ان يدنيوا لرسله و حجه و اوليائه و هو اول يوم طلعت فيه الشمسُ و هبت فيه الرّياح الّواقيح و خلقت فيه زهره الارض و هو اليوم الذي استوت فيه سفينه نوح علي الجودي و هو اليوم الذي احيا الله فيه القوم الذين خرجوا من ديارهمو هم العرف حذرالموت فقال لهم الله اصنام قومه و هو اليوم الذي حمل فيه رسول الله (ص) عليا علي منكبيه حتي رمي اصنام قريش من فوق البيت الحرام و هشمها

( وسائل ج 8 ص 173 )

و كذلك ابراهيم و هو اليوم الذي امر النبي (ص) اصحابه ان يبايعوا علياً باِمْرَه المؤمنين و هو اليوم الّذي وجّهَ النبتي (ص) علي علياً (ع) الي وادي الجن ياخذه عليهم البيعه له و هو اليوم الذي بويع فيه لامير المؤمنين (ع) فيه البيعه الثانيه و هو اليوم الذي ظفر فيه بأهل نهروان و قتل ذاالثُّديه و هو اليوم الذي يظهر فيه قائمنا و ولاه الامر و هو اليوم الذي يظفر فيه قائمنا (ع) بالّرّجال فيصلبه علي كناسه الكوفه و ما من يوم نيروز الا و نحن نتوقع فيه الفرج لانه من ايامنا و ايام شيعتنا حفظته العجم و ضيعتموه انتم و قال ان نبيا من الانبياء سال ربه كيف يحيي هولاء القوم الذين خرجوا فاوحي الله اليه ان يصب الماء عليهم في مضاجعهم في هذا اليوم و هو اول يوم من سنه الفرس فعاسوا و هم ثلاثون الفا فصار صبُّ الماء في الفيروز سنه

 ( مستدرك ج 6 ص 352 ) 

2-       عن الصادق (ع) في يوم النيروز قال اذا كان يوم النيروز فاغتسل و البس دنظف ثيابك و تطبيب باطيب طيبك و تكون ذلك اليوم صائها فاذا صليت النوافل و الظّهر و العصر فصلّ بعد ذلك اربع ركعات تقرا في اول كل ركعه فاتحه الكتاب و عشر مرّات انا انزناه في ليله القدر و في الثانيه فاتحه الكتاب و عشر مرّات قل يا ايهاالكافرون و في الثلثه فاتحه الكتاب و عشر مرّات قل هو الله احد و في الرّابعه فاتحه الكتاب و عشر مرات المعوذتين و سجد بعد فراغك من الرّكعات سجده الشكر و تدعوا فيها يغفر لك ذنوب خمسين سنه

( وسائل ج 3 ص 335 و ج 8 ص 172 )

1- فقيه ج 2 ص 300

2- كتاب در سايه آفتاب حجه الاسلام و المسلمين حق رحيميان ص 228

1- ( بقره 27 )  

 

2- ( نساء 1 ) 

 

 

3- ( محمد (ص) 22 )

 

 

 

2- قال ابو عبدالله (ع) : صِل رحمك و لو بشربه من ماء ( كافي ج 2 ص 151 )

3- في وصيه النبي (ص) لعلي (ص) قال : يا علي سر سنه صل رحمك ( وسائل الشيعه ج 11 ص 244 )

4- قال علي بن الحسين سيد العابدين (ع) : من تزوج لله عزوجل و لصله الرحم توجه الله تعالي بتاج الملك و الكرامه ( فقيه ج 3 ص 385 )

5- قال رسول الله (ص) اوصي الشاهد من امتي و الغائب منهم و من في اصلاب الرّجال و ارحام النساء الي يوم القيامه ان يصل الرحم و ان كانت منه علي مسيره سنه فان ذلك من الدين ( كافي ج 2 ص 151 )

6- عن اميرالمؤمنين (ع) قال : قطيعه الرّحم تورث الفقر ( مستدرك ج 3 ص 456 )

1- قال رسول الله (ص) اياكم و عقوق الوالدين فان ريح الجنه يوجد من مسيره الف سنه و لا يجدها عاق و لا قاطع الرحم و لا شيخ زان ( ارشاد القلوب ج 1 ص 179 )

2- سمع اميرالمؤمنين (ع) رجلاً يقول الشحيح اعذر من الظالم فقال (ع) له : كذبت ان الظالم قد يتوب و يستغفر و يردّ الظّلامه علي اهلها و الشحيح اذا شخّ منع الزكاه و الصدقه و صله الرّحم و اقراء الضعيف و النفقه في سبيل الله عزّوجل و ابواب البرّ و حرّام علي الجنه ان يدخلها شحيح ( فقيه  ج 2 ص 63 )

3- قال ابوعبدالله (ع) : صله الرّحم و حسن الجوار يعمران الدّيار و يزيدان في الاعمار ( كافي ج 2 ص 152 )

4- قال رسول الله (ص) ان اعجل الخير ثواباً صله الرّحم ( كافي ج 2 ص 152 )

5- قال علي (ع) : صله الرّحم فانها مثراه في المال و منساه في الاجلال ( فقيه ج 1 ص 205 )

6- قال رسول الله (ص) الصدقه بعشره و الفرض بثمانيه عشر وصله الاخوان بعشرين وصله الرّحم باربعه و عشرين ( تهذيب ج 4 ص 106 )

 

1- قال ابوعبدالله (ع): ما نعلم شيئاً يزيد في العمر الا صله الرّحم حتي ان الرّجل يكون اجله ثلاث سنين فيكون وصولاً للرّحم فيزيد الله في عمره ثلاثين سنه فيجعلها ثلاثاً و ثلاثين سنه و يكون اجله ثلاثاً و ثلاثين سنه فيكون قاطعاً للرّحم فينقصه الله ثلاثين سنه و يجعل اجله الي ثلاث سنين (كافي ج 2 ص 152 )

1-  عن أبي عبدالله (ع) قال : الذّنوب التي تورث النّدم القتل و الّتي تنزل النّقم الظّلم و الّتي تهتك السّتر شرب الخمر و الّتي تحبس الرّزق الزّنا و الّتي تعجّل الفناء قطيعه الرّحم (كافي ج 2 ص 447 )

2- عن ابي عبدالله (ع) ان رجلاً من خثعم جاء الي رسول الله(ص) فقال يا رسول اله اخبر في ما افضل الاسلام؟ قال الايمان بالله قال ثمّ ماذا؟ قال: ثمّ صله الرّحم قال ثمّ ماذا؟ قال الامر بالمعروف و النهي عن المنكر قال فقال الرّجل فانيُّ الاعمال ابغض الي الله قال : اشرك بالله . قال ثم ماذا؟ قال: قطيعه الرّحم قال ثم ماذا؟ قال الامر بالمنكر و النهي عن المعروف ( تهذيب ج6 ص 176)

3-  حالقه در لغت به معناي سال سخت زني كه در مصيبت و سختي موي خود را كنده و حالوق به معناي مرگ آمده است.

4- قال ابوعبدالله (ع) اتقوا الحاقه فانّها تميت الرّجال قلت و ما الحاقه؟ قال قطيعه الرّحم (كافي ج 2 ص 346)

1-  ميزان الحكمه ج 4 ص 83

2-  سمعت ابا عبدالله (ع) يقول ان صله الرّحم و البّر ليهوّنّان الحساب و يعصمان منِ الذّنوب فصلوا ارحامكم و برّوا باخوانكم و لو بحسن الاسلام و ردّ الجواب ( كافي ج 2 ص 157)

3-  بحار ج 71 ص 100

4- في ابي عبدالله (ع) قال: انَّ صله الرّحم تزكّي الاعمال و تنمي الاموال و تيسّر الحساب و تدفع البلوي و تزيد في الرّزق ( كافي ج 2 ص 157)

1- و قال (ص) : النظافه من الايمان و الايمان و صاحبه في الجنّه ( مستدرك ج 16 ص 319) و بحارالانوار ج 59 ص 291

1- قال: من كسامؤمنا كساه الله من الثياب الخضر ( كافي ج 2 ص 205)

2- عن الحسين (ع) قال: من لبس ثوبا يشهره كساه الله يوم القيامة ثوباً من النّار ( كافي ج 6 ص 445)

3- عن اميرالمؤمنين (ع) انه قال : من كساه الحياء ثوبه لم ير الناس عيبه ( وسائل ج 12 ص 167)

1- قال رسول الله (ص) ان الله ايدني يوم بدر و حنين بملائكه معمّمين (بحار الانوار ج 80 ص 199)

2- العمائم وقار المؤمن ( كنز العمال حديث 41147)

3- تعمّموا تزدادوا حلما (عوالي اللئالي ج1 ص 296)

1- عن هشام بن حكم عن ابي عبدالله (ع) قال: من احبّ الاعمال الي الله عزّوجل ادخال السّرور علي المؤمن اشباع جوعته او تنفس كربته اوقضاء دينه (كافي ج2 ص 192)

2- عن ابي جعفر (ع) قال: تبسّم الرّجال في وجه اخيه حسنه و صرف الغذي عنه حسنه و ما عبدالله شي ء احب الي الله من ادخال السرور علي المؤمن ( كافي ج 2 ص 188)

3- قال رسول الله (ص) : ان احب الاعمال عزّوجل ادخال السّرور علي المؤمنين ( كافي ج2 ص 189)

4- عن ابي عبدالله (ع) قال: اوحي الله عزوجل الي داود ان العبد من عبادي ليأتني بالحسنه فأبيحه جنتي فقال داود: يا ربّ و ما تلك الحسنه؟ قال يدخل علي عبدي المؤمن سروراً ولو بتهره ( كافي ج 2 ص 189)

5- روي عن الحسين بن علي (ع) انه قال صحّ عندي قول النبي (ص) افضل الاعمال بعد الصّلاه ، ادخال السّرور في قلب المؤمن بما لا اثم فيه. (بحارالانوار ج 44 ص 194)

1- قال رسولالله (ص) يقول الله عزّوجلّ و عزّتي و جلالي لا نتقمن من الظالم في عاجله و آجله و لا نتقمن ممن رأي مظلوماً فقد رأن ينصره و لم ينصره ( كفر العمال ج 3 ص 505)

2- قال الصادق (ع): ... يا رفاعه ما آمن بالله و لا بمحمد (ص) و لا بعلي (ع) من اذا امّاه اخوه المؤمن في حاجه لم يضحك في وجهه فان كانت حاجته عنده سارع الي قضائها و ان لم يكن عنده تكلّف من عند غيره حتي يقضيها له فاذا كان بخلاف ما و صفته فلا ولايه بيننا و بينه ( بحار ج 72 ص 176)

3- قال النبي (ص): من اصبح و لم يهتم بامور المسلمين فليس فهم و من سمع رجلاً نيادي يا للمسلمين فلم يجبه فليس بمسلم ( كافي ج 2 ص 164)

4- قال رسول الله (ص) مثل المؤمن في توادّهم و تراحمهم كمثل الجسد اذا اشتكي بعضه تداعي سائره بالشهر و الحمي ( بحار الانوار ج 58 ص 150)

1- قال الحسين (ع): اعلموا انّ حوائج النّاس اليكم من نعم الله عليكم فلا تملّو النّعم فتحوّل الي غيركم ( بحار الانوار ج 75 ص 137)

2- كافي ج 2 ص 163

3- كافي ج2 ص 164

4- وات ذالقربي حقّه

5- قال رسول الله (ص): الهديه تذهيب الضغائن من الصدور ( عيون اخبار الرّضا ج 2 ص 74)

6- وسائل ج 16 ص 460

1- جامع الاخبار ص 378

2- بحارالانوار ج41 ص 28

3- المحاسن ج2 ص 280


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :